همدلی کردن : آموزش مهارت های اجتماعی

همدلی کردن : آموزش مهارت های اجتماعی

 

یکی از مشکلات اساسی در مهارت­های اجتماعی که اغلب کودکان با اختلال طیف اتیسم با آن مواجه­ اند، ناتوانی در مهارت­های همدلی و تعامل اجتماعی متقابل است که به صورت دامنه متنوعی از تمایل شدید به تنهایی و اجتناب از دیگران تا میل به برقراری رابطه بروز می­کند. ضعف در مهارت ابراز و بازشناسی هیجان­ها نیز از برجسته­ ترین ویژگی­های کودکان اتیسم بوده و احتمالاً یکی از اصلی­ ترین موانع در برقراری رابطه صمیمانه با دیگران و ایجاد روابط اجتماعی است. درک و بازشناسی هیجان­ های دیگران یک عامل مهم در ارتباطات اجتماعی تلقی می­ شود و به دلیل اهمیت تظاهرات هیجان­ها در برقراری روابط اجتماعی، طبیعتاً نارسایی در این توانمندی به شدت بر کیفیت ارتباطات اثر می­ گذارد. همدلی ظرفیت بنیادین افراد در تنظیم روابط، حمایت از فعالیت­های مشترک و انسجام گروهی است. این توانایی نقشی اساسی در زندگی اجتماعی دارد و نیروی برانگیزنده رفتارهای اجتماعی و رفتارهایی است که انسجام گروهی را در پی دارد. همدلی عنصری ضروری برای عملکردهای موفقیت آمیز بین شخصی محسوب می­ شود. ابراز مناسب همدلی نیاز به مهارت­های اجتماعی دارد. افراد دارای اختلال طیف اتیسم، در مقایسه با کودکان بهنجار تفسیرهای کلی و غیر دقیقی را از تعامل­ های اجتماعی بیان می ­کنند. به این معنا که این کودکان نمی ­توانند حالات ذهنی دیگران  و اهداف و نیت­های آن­ها را در تعامل­ های اجتماعی تشخیص دهند. پیامد چنین نقصی می­تواند به ایجاد یک الگوی ارتباطی ناکارآمد در روابط بین فردی منجر شود و چون فرد عاجز از درک حالت­های ذهنی دیگران بوده و هیجانات و احساسات تجربه شده آنها را درک نمی­کند، در سازه­هایی مانند همدلی در ارتباطات اجتماعی دچار نقص می ­شوند. مهارت همدلی عبارت است از چگونگی درک احساسات افراد دیگر در شرایط مختلف. به عبارتی دیگر، همدلي يعني توجه داشتن به احساسات، نيازها و تقاضاهاي ديگران و نگران آنها بودن و همچنین، پذيرش آن­ها همان‌گونه كه هستند. این مهارت در کودکان دارای اختلال طیف اتیسم دارای ضعف می­باشد.

در ادامه چند تمرین ساده برای تقویت این مهارت معرفی می­شود:

تمرين يک

عکس هايي از چهره­ هايي که هيجانات مختلف را  به کودکان نشان دهيم و از آنها بپرسيم: "فکر مي کني چرا اين خوشحال يا غمگين يا... است؟"

تمرين دو

از بچه ها مي­خواهيم چند کاري که بوسيله آن مي­توانند ديگران را خوشحال کنند نام ببرند. هدف اين تمرين اين است که کودک درک کند مي­تواند با اعمال و رفتارش بر احساسات ديگران اثر بگذارد.

تمرين سه

در مورد مهرباني و غذادادن به حيوانات اهلي مانند گربه ها و پرنده ها، دادن صندلي خود به يک فرد ناتوان در اتوبوس از بچه ها سوال مي کنيم. اگر کسي چنين اعمالي انجام داده باشد، مورد تشويق قرار مي گيرد.

 تمرين چهار

يک سري موقعيت هاي فرضي را براي کودکان مثال مي زنيم و از آنها مي پرسيم چه احساسي دارند؟

به عنوان مثال:

"مامان خيلي خسته است. چه احساسي داره اگر تو بهش کمک کني؟"

"تولد دوستته. چه احساسي داره اگر بهش تبريک بگي؟"

"يکي از بچه ها توي حياط تنها نشسته. چه احساسي داره اگر تو بهش لبخند بزني يا بري کنارش؟"

چند موقعيت ديگر را مثال مي زنيم و از کودک مي خواهيم بگويد اگر به جاي آنها بود چه احساسي داشت؟

بچه اي که تنهاست و هيچ دوستي ندارد.

بچه اي که همه او را در کلاس مسخره مي کنند.

بچه اي که مجبور است کنار خيابان گل بفروشد.

بچه اي که معلول است و نمي تواند دوچرخه بازي کند.

تمرين پنج

هدف اين تمرين آن است که کودکان را متوجه کنيم گاهي اعمال آنها ممکن است باعث ناراحتي ديگران شود. کودکي که براي شيطنت و خنده، نقاشي دوستش را خط خطي مي کند، خودش احساس شادي دارد ولي ممکن است دوستش را ناراحت کند.

 تمرين شش

از کودکان مي خواهيم احساس يا هيجاني را به شکل پانتوميم اجرا کنند و بقيه حدس بزنند احساس چيست؟ هدف اين تمرين شناسايي غيرکلامي احساسات ديگران و انتقال اين احساسات براي فرد اجرا کنندة پانتوميم است.

­تمرين هفت

خواندن يا گفتن يک جمله واحد با دو لحن يا آهنگ متفاوت و توجه کودکان را به تفاوت اثر دو جمله جلب کردن.

تمرين هشت

مهارت هاي همدلي که کودکان مي توانند انجام دهند:

گوش دادن، انعکاس احساس، حرکات بدن و آه کشيدن و در نهايت پيشنهاد اينکه آيا من مي توانم به تو کمک کنم؟

با مثال هاي ساده و عيني هريک از موارد فوق را براي کودک روشن مي کنيم. مثلاً اينکه نبايد ميان کلام کسي که با او صحبت مي کند، حرف بزند يا خميازه بکشد يا به ساعت نگاه کند. نبايد وقتي طرف مقابل از يک موقعيت رنج آور صحبت مي کند، او بخندد يا مدام منتظر باشد تا خودش رشته کلام را بدست گيرد.

تمرين نه

بازي نقش

نمايشي با حضور دو عروسک که يکي از آنها ناراحت است و ديگري مي خواهد با او همدلي کند، براي کودکان اجرا مي کنيم و سپس از بچه ها مي خواهيم نشانه هاي کلامي و رفتاري همدلي را در نمايش نام ببرند


1
1

دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید